Oxalis – poszukiwany i niechciany

   Równie znany i rozpowszechniony jest Oxalis triangularis ssp. papilionaceae, czyli z łaciny szczawik trójkątny i podgatunek motylkowaty. Pierwszy Oxalis triangularis został znaleziony w 1816 roku, w prowincji Rio de Janeiro, przez francuskiego podróżnika i badacza flory brazylijskiej – Augustina François Césara Prouvençal de Saint-Hilaire (1779–1853). Wspomnijmy o tym niezwykle pracowitym i pełnym poświęcenia dla nauki botaniku. Podczas tylko jednej podróży do Brazylii w latach 1816-1822, zebrał 24 000 okazów roślinnych przynależnych do 6000 gatunków, opisał 2000 ptaków, 135 ssaków i kilka setek gadów, mięczaków i ryb. Za powyższe jak i najbardziej zasłużenie został uhonorowany francuską Legią Honorową. Oxalis triangularis, który został skatalogowany osobiście przez Augusta de Saint-Hilaire w 1825, można obejrzeć w zielniku wirtualnym, w zbiorach Muzeum Narodowego Historii Naturalnej w Paryżu. Wspomnieć tu należy o wieloletnim szefie działu badań tego muzeum, Dr Alicii Lourteig (1913-2003), uznanego na całym świecie autorytetu w dziedzinie rodzaju Oxalis. Jest autorem klasyfikacji i weryfikacji wielu gatunków, w tym Oxalis triangularis ssp. papilionacea, który został opisany po raz pierwszy przez niemieckiego botanika Johanna Centuriusa Hoffmanna Grafa von Hoffmannsegg (1766-1849). W zielniku na stronie Uniwersytetu Floryda możemy dokładnie się przyjrzeć temu podgatunkowi. Liście wyrastają po 4 z bulwy, osadzone na wiotkich pędach długości do 30 cm, trójkątne, składające się z trzech listków, niezwykle ozdobne w kolorze purpurowym i... I tu zaczyna się pewne pomieszanie, różne traktowanie i opisywanie dwóch podgatunków Oxalis triangularis –  ssp.papilionacea i ssp. triangularisOba prezentowane są przez kilkanaście kultywarów (odmian uprawnych) o liściach zielonych (odmiana "Birgit" i "Dorota Chao"), marmurkowych ("Irish Mist", "Fanny"), czerwonych ("Francis") fioletowopurpurowych ("Atropurpurea", "Charmed Wine"). O ile odmiany, zarówno w Europie jak i na pozostałych kontynentach, opisywane są tak samo, to w przypadku podgatunków już tej zgodności nie ma. Amerykanie (wspomniane źródła uniwersyteckie i Pacific Bulb Society) są zdania, że ssp.papilionacea jest tym o liściach dużych – czerwonych, purpurowych, zielonych  i do niego przynależą odmiany w tych kolorach. Natomiast, ssp. triangularis to podgatunek i odmiany o liściach mniejszych i zielonych. Podobnie uważa brytyjskie Royal Horticultural Society, które w 2002 roku podgatunkowi Oxalis triangularis ssp. papilionaceae (o purpurowych liściach) przyznało nagrodę Award of Garden Merit, za spełniane szczególne kryteria i walory ogrodnicze. Natomiast wielu hodowców europejskich, wiele baz roślin ogrodniczych traktuje i opisuje oba podgatunki zupełnie przeciwnie – ssp. trinagularis jako ten o purpurowych liściach, a ssp. papilionacea o zielonych – co jest niepoprawne botanicznie w konfrontacji z RHS czy PBS.
Pozostawiając klasyfikację, wróćmy do liści – te bez względy na kolorystykę, przejawiają zdolność do ciekawego procesu jakim jest fotonastia. O
twierają się w dzień przy wysokim poziomie światła w otoczeniu, a zamykają wieczorem kiedy ten maleje. Doskonale jest to widoczne na krótkim clipie witryny Wikipedia. Podobnie jak i u innych gatunków i tu liście są jadalne, nadają sałatkom lekko ostry smak. Ciekawe i zdecydowanie ładne są też kwiaty – niezbyt liczne, pięciopłatkowe, na zielonkawych przewieszających się pędach, białe,jasnoróżowe lub różowe, o zielonkawej gardzieli. W środowisku naturalnym gatunek występuje w poszyciu lasów liściastych, na stanowiskach wilgotnych, ale nie zalewowych. Podobne warunki należy zapewnić w uprawie ogrodowej – stanowisko ocienione, gleba kwaśna, wilgotna. W słońcu liście blakną i cała roślina znacznie traci na swojej atrakcyjności. Podobnie szybko ulega zmęczeniu przy uprawie domowej kiedy temperatura przekroczy 27ºC. Całkowita mrozoodporność to -9ºC, w naszych warunkach jak najbardziej konieczne wykopywanie na zimę czy przechowywanie pojemników z bulwami w temperaturze powyżej zera. Znane są synonimy: Love Plant (roślina miłości) i Purple Shamrock (kończyna purpurowa). Oxalis triangularis ssp. papilionaceae w moim ogrodzie...


Szczawiki to nie tylko mnogość gatunków, ale też wiele odmian uprawnych będących dziełem hodowców. Przykładem tego jest Oxalis triangularis ssp. papilionaceae "Birgit". Przynależy do opisywanego na poprzedniej stronie podgatunku, co widoczne jest w kształcie liści i kwiatów. Podobny też w pokroju, choć niższy i dorasta do 20 cm wysokości. Pędy silniejsze, pozostają wyprostowane, nie pokładają się. Kwiaty na rabatach i w pojemnikach na zewnątrz w kolorze bladoróżowym, w uprawie domowej są prawie białe. Cechą szczególną odmiany jest soczyście zielony kolor liści, o czerwonawym zabarwieniu spodu młodych blaszek. Ciekawy i ładny szczawik nie tylko dla kolekcjonerów, a przy tym niewymagający i łatwy w uprawie. Podobnie też jak wiele innych Oxalis nie wymaga okresu spoczynku i przechowywania w określonych temperaturach przed powtórnym posadzeniem. Bulwy wykopane jesienią, można dać od razu do pojemników, aby już po 4 tygodniach na nowo cieszyć się widokiem liści. Kwiaty pojawiają się nieco później. Oxalis triangularis ssp. papilionaceae "Birgit" w moim ogrodzie...

I kolejny kultywar, Oxalis triangularis ssp. papilionaceae "Aga" wyhodowany w polskiej firmie ogrodniczej Vitroflora mieszczącej się w Dobrczy, w Bydgoskiem. Liście większe niż podgatunku, fioletowo-czerwone z różowym nieregularnym rysunkiem centrum. Na starszych dodatkowo pojawia się kolor zielonkawy, który nadaje im oryginalnego metalicznego wyglądu. Kwiaty białe, na zielonych pędach, górują nad kopułą liści. W moim ogrodzie...

Oxalis triangularis ssp. papilionaceae "Karo Silver" to liście soczyście zielone ze srebrnym szamerunkiem, jak ma to i w szczawik w swej nazwie. Kwiaty białe. Odmiana niezwykle zdrowa i plenna. Zdecydowanie udana, choć niestety brak jakichkolwiek dostępnych informacji na temat hodowcy czy pochodzenia. W moim ogrodzie stan na dzień 24 czerwca 2018 roku....

Oxalis triangularis ssp. papilionaceae "Pink Paula" różni się od powyższej "Karo Silver" kwiatami, której tu są w kolorze różowym. Jednakże podobnie szczawik zdecydowanie warty uprawy...