Eucomis zwany koronówką, warkocznicą lub czuprynkiem

   Eucomis grimshawii (diploid) jest najmniejszym gatunkiem całego rodzaju i dorasta do 8-10 cm wysokości. Odkryty został w 2--2 roku, przez Dr. Johna Grimshawa, angielskiego botanika i podróżnika, autora wielu książek i publikacji przyrodniczych. Miało to miejsce na terenie ośrodka narciarskiego Tiffindell, nieopodal miasteczka Rhodes, położonego na wysokości 2740 m n.p.m., w Górach Drakensberg (Smoczych), Prowincja Eastern Cape (RPA). Eukomis ten rośnie tam w zacienionych, wilgotnych sezonowo trawiastych zboczachod strony południowej i poniżej zwisających skał, w zasobnej i ciężkiej czarnej ziemi. Gatunek jest prawdziwym unikatem, występującym tylko tam gdzie został odkryty. Niewiele jest informacji o nim, a jeszcze mniej zdjęć. W poszukiwaniu trafiłem do szkółki African Bulbs mieszczącej się w Napier, małej miejscowości położonej nieopodal Bredasdorp, w południowoafrykańskiej Prowincji Western Cape. Właścicielami są Cameron i Rhoda McMaster. W katalogu szkółki znajduje się wiele niezwykle rzadko spotykanych roślin występujących w Prowincjach Przylądkowych, które są oferowane w postaci cebul i nasion. Jeśli w witrynie szkółki przejdziemy do zakładki African Bulbs, Site Map to trafimy też na artykuły, relacje i galerie prezentujące botaniczne wycieczki organizowane przez szkółkę . Napisałem email prosząc o zgodę na publikację jednego ze zdjęć, aby pokazać w tej historii jak różne i ciekawe potrafią być gatunki karłowe rodzaju Eucomis. Odpowiedź od Państwa McMaster dostała mi się bardzo szybko i w niezwyklej miłej formie, a w załączniku znalazłem nie jedno, a osiem zdjęć trzech gatunków. Zamieszczam je zatem z moim osobistym podziękowaniem i uwierzytelnieniem– Photos courtesy of Cameron and Rhoda McMaster, ©African Bulbs. Ciekawe są też opisy zdjęć i tak, 'Eucomis_grimshawii_Tiffindell_28Dec06' znaczy, że zdjęcie prezentuje gatunek na stanowisku w Tiffindell i zostało wykonane 28 grudnia 2006 roku...

I kolejne z późniejszą datą, 10 luty 2010 roku – 'Eucomis_grimshawii_Tiffindell_10Feb10'. To oczywiście zima w warunkach klimatycznych Afryki Południowej i na ten właśnie czas przypada tam kwitnienie większości gatunków. Widząc tak dobre zdjęcia możemy opisać całą roślinę. Kwiaty są biało-kremowe, po zapylaniu płatki stają się zielone i takie też są młode torebki nasienne. Starsze najprawdopodobniej czarno-brązowe, lśniące i gładkie. Pędy  zielone z bordowymi cętkami u podstawy i zielone powyżej. Liście zielone, w rozecie 4 lub 5, szerokolancetowate, o wymiarach 120 x 60 mm, z jasną podłużną smugą w centrum. Rozety wierzchołkowe średnicy większej niż kwiatostany, o przylegających niczym łuski liściach. Według doczytanej już informacji, kwiaty wydzielają słodki zapach.                        


   Eucomis shijffi (diploid) jest również gatunkiem karłowym, osiągającym wzrost do 12-15 cm. Odkryty został przez Williama Fredricka Reyneke, południowoafrykańskiego botanika, w 1976 roku. Nazwany imieniem Prof. H.P. van der Schijffa (University of Pretoria), aby uhonorować jego osiągnięcia w pracach nad florą Południowej Afryki. Eukomis  środowisku naturalnym rośnie w terenie wilgotnym i górzystym, do 3200 m n.p.m., na połaciach trawiastych, ale też i pośród skał. Jego stanowiska znajdują się w Prowincji Eastern Cape oraz w północnej części Lesotho. Photos courtesy of Cameron and Rhoda McMaster, ©African Bulbs.

Zdjęcia są opisane tą samą datą i miejscem gdzie zostały zrobione – 'Eucomis_schijffii_Sentinal_Peak_14Feb08'. Patrząc na mapę, Sentinel Peak to szczyt w Górach Smoczych (Drakensberg), na terenie Royal Natal National park (RPA). Prezentowane stanowiska zapewne znajdują się na zboczach. Zwłaszcza interesujące jest to pierwsze, najprawdopodobniej na skale bazaltowej. Nieczęsto ma się możliwość oglądania koronówek w takim otoczeniu, o ile w ogóle się spotka gatunki karłowe w jakimś europejskim ogrodzie. Eucomis schijffii, podobnie jak i poprzedni gatunek, należy do tych najciekawszych, jak i najrzadziej spotykanych w uprawie. Przykuwa uwagę kolorem bordowym widocznym na pędach, w dojrzewających nasionach i w szerokim marginesie liści rozety wierzchołkowej. Ta również jest mocno klapowana, zadaszająca, o średnicy większej niż kwiatostany. Na ostatnim zdjęciu widoczne są kwiaty fioletowo-bordowe, o żółtych pylnikach, opisywane strong fetid, czyli mocno cuchnące. Pojawiają się na stanowiskach naturalnych (RPA) z początkiem grudnia, nie są zbyt trwałe, w postaci rozwiniętej utrzymują się zaledwie 8-10 dni, natomiast bardzo długo dojrzewają torebki nasienne, aż po ostatnie dni lutego. W ostatnim stadium są brązowo-czarne, porowate. Niezwykle dekoracyjne są też skórzaste o solidnej fakturze liście, prawie owalne, niebieskawe z bordowym wąskim marginesem i widocznym dobrze unerwieniem.



   Kolejny, Eucomis humilis, mimo niskiego wzrostu od 15 do 40 cm jest tetraploidem, czyli genetycznie gatunkiem bardziej skomplikowanym niż inne tego rodzaju. Według jego odkrywcy, W.F. Reyneke (Reyneke, Monografiese studie van die genus Eucomis L'Herit., 1972), przejawia się to w zmienności spotykanych form, występujących nawet w obrębie jednego stanowiska. Najniższe, prawie karłowe dorastają do 20 cm, ich liście są krótkie i zielone, z purpurowymi  plamkami na stronie spodniej. Kwiaty skupione, kremowo-zielone z purpurowymi znaczeniami wokół zalążni, pojawiają się od podstawy pędów. Formy niskie, do 30 cm, to kwiaty jasnozielone z różowo-bordowymi przebarwieniami, zwarte na krótkich pędach. Liście jasnozielone, szeroko lancetowate z pofalowanymi marginesami i z mocnymi bordowymi lub purpurowymi cętkami na stronie spodniej blaszki i na rozecie wierzchołkowej pędów kwiatowych. Najwyższe formy gatunku dorastają do 40 cm, kwiaty tych są kremowo-zielone z przebarwieniami w kolorze purpurowym, zebrane w luźne grona. Liście znacznie większe i ciemnozielone z odcieniem purpurowym, z głębokimi fioletowymi marginesami. W obrębie gatunku wszystkie kwiaty wydzielają cuchnący zapach. Rozety wierzchołkowe są klapowane i większe od średnicy kwiatostanów. Stanowiska Eucomis humilis nie są zbyt liczne, występują na dużych wysokościach i są to najczęściej wilgotne łąki położone poniżej skalistych nawisów na terenach górskich Prowincji KwaZulu-Natal (RPA) oraz w regionie północno-wschodnim i zachodnim Lesotho.