Róże historyczne orientalne (Old Oriental Roses)

   Od wieków znane i uprawiane w krajach Orientu, czyli geograficznie na trzech obszarach Azji: Bliskiego, Środkowego i Dalekiego Wschodu. Zalicza się do nich róże chińskie, róże herbatnie i róże Noisette.

               
Róże chińskie (China Roses) Rosa chinensis

   Najstarsze ze wszystkich róż historycznych. Są mieszańcami wyhodowanymi w starożytnych Chinach, narodziły się z krzyżowań pomiędzy Rosa gigantea, Rosa chinensis i najprawdopodobniej Rosa multiflora. To z reguły niskie krzewy, powtarzające kwitnienie, a w klimacie gorącym kwitnące w sposób ciągły. Przodkami i nestorami grupy, różami założycielskimi były:
♠ "Old Blush" – sprowadzona do Anglii przez Szwecję w 1751 roku, a tym który ją sprowadził z Chin był Peter Osbek, uczeń Karola Linneusza. W 1771 roku róża pojawiła się jako "Evergreen Chine" w ofercie szkółki Williama Malcolma. Po raz wtóry została odnotowana w 1793, pod nazwą "Parsons' Pink China" w ogrodzie w Rickmanswort, należacym do Johna Parsona, dwukrotnego burmistrza Londynu. W tym samym roku, identyczna róża została przedstawiona publiczności w Kew Gardens. Ta została przywieziona z Kanton, miasta w południowych Chinach, przez Sir George Stauntona, pracownika ambasady – otrzymała nazwę "Old Blush". Wspaniała róża, w moim ogrodzie kwitnie nieprzerwanie od czerwca po listopad. Kwiaty jasnoróżowe, z czasem wybarwiają się na ciemnoróżowo, kształtu szlachetnego w pąkach i półpełnego, luźnego gdy starsze. Znana  w Chinach i Japonii od ponad tysiąca lat.
♠ "Slaters' Crimson" – sprowadzona w 1792 roku do Anglii przez Gilberta Slatera, zamożnego kolekcjonera roślin, który posiadał rodzinne koneksje w Brytyjskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej. Mieszkał w posiadłości Knot's Green, położonej w Leytonstone, dzielnicy Londynu. Tam też trafiła nowo pozyskana róża. Slater nazywał ją "Yue Yue Hong" lub z angielska "Monthly Crimson", co można by przełumaczyć "miesiącami karmazynowa". Jej wybitne cechy sprawiły, że zainteresowała francuskich hodowców, którzy wiedli wtedy prym w całej Europie. To oni dokonali pierwszych krzyżowań, jak też rozpropagowali różę w Austrii, Niemczech i Włoszech. Chętnych do posiadania odmiany kwitnącej prawie bez przerwy było bardzo wielu. Podobały się też kwiaty, różowe w otwartych pąkach i karmazynowe w pełni już rozwinięte. Najprawdopodobniej to najstarsza odmiana będąca obecnie w uprawie. Widnieje na chińskich obrazach datowanych na rok 900 i wcześniej. Ostatnie badania DNA wykazały, że jest jednym z rodziców "Old Blush".
   Pojawienie się w Europie tych dwóch odmian doprowadziło do prawdziwej rewolucji w hodowli róż. Powszechny podziw i uznanie wzbudzała ich zdolność do powtarzania kwitnienia. Wcześniej znana była tylko jedna róża z taką cechą – "Autumn Damask" (1660). Nowa jakość pojawiła również w kolorze kwiatów. Róże chińskie wraz z wiekiem mają zdolność do zmiany koloru na ciemniejszy. Tak na przykład dzieje się z "Mutabilis" (Włochy, c. 1900), której otwierające się pąki są żółte, aby następnie przez różowy i pomarańczowy, przejść do koloru purpurowego. Wzbogacony został również zapach o nowe nuty owocowe – nektaryny, brzoskwini i maliny. Wielu najznamienitszych rosarian, w tym Graham Thomas, jest zdania, że w oparciu o najlepsze cechy tej grupy róż zbudowano całą hodowlę róż nowoczesnych. W wieku XIX wyhodowano wiele nowych odmian róż chińskich o europejskim już rodowodzie, między innymi:
♠ "Triomphe de Laffay" (Laffay, Francja. 1830)
 "Hermiosa" (Marchesseau, Francja, 1834)
 "Viridiflora" (Bambridge & Harrison, Wielka Brytania, c. 1845), sport "Old Blush". W moim ogrodzie...

              
Róże herbatnie (Tea Roses) – Rosa thea
   Podobne są do róż chińskich przez wspólne z nimi pochodzenie. Swoją nazwę zawdzięczają zapachowi, który przypomina ten wydzielany przez roztarte liście herbaty. Pochodzą z Południowych Chin, skąd zostały przywiezione do Europy z początkiem wieku XIX. Pierwsze dwie sprowadzone odmiany to:
♠ "Hume's Blush Tea-scented China" – sprowadzona z Chin przez Sir Abrahama Hume'a (1749-1838), angielskiego polityka i uznanego hodowcę róż. Wraz z żoną, prowadził w hrabstwie Herefordshire szkółkę różaną, z której wywodzi się kilka ich własnych odmian. Ta, która jest w naszym zaintereseowaniu, początkowo nosiła nazwę Rosa indica odorata czyli róża indyjska pachnąca. Za bardzo intensywny zapach ceniona jest najbardziej, ale równie mogą się podobać duże, różowe i pełne elegancji kwiaty. O tym jak trudne było sprowadzanie róż z Chin, niech świadczy fakt, że z pierwszej podróży i 1000 krzewów złożonych na pokładzie okrętu, do Anglii i Sir Hume'a dotarła żywa tylko jedna.
♠  "Park's Yellow Tea-scented China" – przedstawiona została na forum The Royal Horticultural Society w 1824. Do Anglii przybyła rok wcześniej, sprowadzenie i dalsza introdukcja to zasługa Johna Reevesa (1774-1856), głównego inspektora Brytyjskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej, którego udziałem było sprowadzenie z Chin wielu gatunków roślin. Niemniej, osobą której to zlecił był John Damper Parks (1797-1866), ogrodnik Earla (hrabiego) Arran z Bognor. Mimo młodego wieku, był na tyle biegłym w zwoim zawodzie, że powierzono mu tak odpowiedzialną misję. W Europie pierwsza nazwa róży to Rosa odrata ochroleuca wymieniona w Lindley Library (RHS) i Rosa indica sulphurea nadana przez hodowców francuskich. Podobnie jak i inne róże herbatnie, zachwycała bardzo dużymi kwiatami i bardzo mocnym zapachem. Atutem niewatpliwym odmiany był niespotykany kolor żółty, który został wykorzystany w XIX wieku do uzyskania bardzo wielu róż innych grup o tej barwie kwiatów
    "Hume' Blush Tea-scented China" i "Park's Yellow Tea-scented China" z wymienionymi wcześniej dwoma różami chińskimi, "Old Blush" i "Slater's Crimson", tworzą The Four Stud China Roses. Sama nazwa jest dość starej daty, stud odnosi się bardziej do hodowli koni i stąd tłumaczenie "Cztery róże chińskie-reproduktory". Została sformułowana w 1941 roku, przez angielskiego genetyka i naukowca z Cambridge University – Charlesa Chamberlaina Hursta (1870-1947).

   Charakterystyczną cechą róż herbatnich, mającą wpływ na ich uprawę, jest ich niska mrozoodporność. Zaledwie kilka odmian jest w stanie przetrwać w warunkach strefy 7a, czyli do -12.2 ºC. Doskonale za to sobie radzą w klimacie gorącym i w warunkach szklarniowych. Stąd ich szczególnie wysoka popularność w klimacie śródziemnomorskim, w Kalifornii i Australii – gdzie kwitną przez cały rok, niezwykłej urody kwiatami o wspaniałym zapachu. Krzyżowane przez hodowców między odmianami, a także z różami chińskimi i różami z ogrodów europejskich, wydały tysiące odmian. Przykładami mogą być:
♠ "Rival De Paestum" (Beluze, Francja, 1843)
 "Beaute Inconstante" (Pernet-Ducher, Francja,1892)
 "Isabella Ducrot" (Walter Branchi, Włochy, 2001)
.

              
Róże Noisette (Noisette Roses) – Rosa noisettiana
    Wywodzą się z krzyżowania Rosa moschata i Rosa chinensis "Old Blush". Ta ostatnia decyduje o przypisaniu ich do róż historycznych orientalnych. Pierwsza odmiana tej grupy została wyhodowana w 1802 roku, przez Johna Champney'a (1743-1820) z Charleston (Południowa Karolina, USA). Była mocno rosnącym krzewem o pokroju pnącym, dorastającym do 4 metrów. Kwiaty małe, podwójne, różowe, w dużych i licznych gronach. Nie powtarzała kwitnienia. Hodowca nazwał ją sam sobie "Champney's Pink Cluster", a zebrane nasiona podarował swojemu przyjacielowi i sąsiadowi Phillippe'owi Noisette, w podziękowaniu za "Old Blush", którą to otrzymał od niego wcześniej. Po kilku latach z nasion wyrosły krzewy, które miały podobny pokrój i kwiaty do róży rodzicielskiej Champney'a. Niemniej też, znacznie się różniły – nie rosły tak silnie, a przede wszystkim kwitły w sposób ciągły, prawie przez cały rok w ciepłym klimacie Południa. Przypomnijmy tu, że różnica między różą mateczną, a tą o innych cechach otrzymaną z jej nasion, to efekt ich samozapylenia (self-pollination), bardzo często stosowany zabieg przez hodowców. W 1814 Philippe Noisette wysłał różę, które nazwał "Blush Noisette", do swego brata Louisa Noisette mieszkającego w Paryżu. Dzięki staraniom tego ostatniego, róża została przedstawiona we Francji w 1817, zyskując natychmiast liczne grono entuzjastów. Wielu europejskich ogrodników rozpoczęło próby wyhodowania nowych odmian korzystając z wzorca krzyżowania Champney'a, o którym to zupełnie zapomniano. W 1821 roku została nadana nazwa grupy, a cały splendor jako hodowcom przypadł braciom Noisette. Około roku 1825 francuscy hodowcy rozpoczęli prace nad krzyżowaniami "Blush Noisette" i "Park's Yellow Tea-scented China". W wyniku otrzymano subklasę o nazwie Tea-Noisette, która wprawdzie wydała znacznie większe i piękniejsze kwiaty, to jednak wykazuje się znacznie niższą mrozoodpornością i wymaga do uprawy klimatu ciepłego (USDA 8a). Obok wymienionych już pierwszych róż Noisette, inne najbardziej znane to:
 "Bougainville" (Cochet, Francja, 1822)
♠ "Mme Alfred Carriere" (Schwartz, Francja, 1879)
 "Marechal Niel" (Pradel, Francja, 1864), żółta róża Tea-Noisette